Kategoria: Publikacje

BUŁHAKOW

Mogarycz i inni

MOGARYCZ I INNI. DRAMATYCZNE LOSY KANONU TEKSTOWEGO MISTRZA I MAŁGORZATY

Gdy w 1995 roku wrocławskie Wydawnictwo Dolnośląskie opublikowało przekład Mistrza i Małgorzaty autorstwa Andrzeja Drawicza, krytyk i tłumacz Jan Gondowicz pytał na łamach warszawskiego pisma „Ex Libris”, dlaczego w przekładzie owym — w rozdziale trzy-nastym pierwszej części powieści — brakuje dwustronicowego mniej więcej fragmentu o Alojzym Mogaryczu, donosicielu, który zdradził Mistrza za mieszkanie:

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF

Sto dwadzieścia jedna Małgorzata

„STO DWADZIEŚCIA JEDNA MAŁGORZATA”O TEKŚCIE PIERWSZEGO POLSKIEGO PRZEKŁADU MISTRZA I MAŁGORZATY

W wydanym w 2015 roku zbiorze rozmów Zofii Zaleskiej z polskimi tłumaczami zatytułowanym Przejęzyczenie. Rozmowy o przekładzie jeden z rozmówców autorki — Michał Kłobukowski, wytrawny tłumacz literatury anglojęzycznej, m.in. Josepha Conrada, Vladimira Nabokova, Charles’a Bukowskiego — odniósł się na marginesie swych głównych rozważań do dwóch pierwszych polskich przekładów Mistrza i Małgorzaty. Okazją do jego impresji o wyższości pierwszego tłumaczenia Ireny Lewandowskiej i Witolda Dąbrowskiego nad tłumaczeniem Andrzeja Drawicza była następująca konstatacja Za-leskiej: „Zwykle przywiązujemy się do przekładu, w którym po raz pierwszy czytamy daną książkę, szczególnie gdy jej lektura była dla nas silnym przeżyciem”. Odpowiedź Kłobukowskiego (a dodajmy, że i on sam tłumaczył z sukcesem jako drugi m.in. Lolitę Nabokowa i Lorda Jimma Conrada) zabrzmiała niczym rozbudowana fraza z Rejsu Piwowskiego: „Mnie się podobają melodie, które już raz słyszałem”:

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF

 

Третий польский перевод „Мастера и Маргариты”

В декабре 2014 г., после долгих колебаний приступая к работе над семейным переводом романа «Мастер и Маргарита» на польский язык, мы2, безусловно, считались с тем, что это произведение — наиболее читаемый в Польше шедевр мировой литературы XX столетия [см.: Володзько-Буткевич 2012: 670–671] — завоевало популярность у польского читателя благодаря двум более ранним переводам.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF

 

 

Другая жизнь Михаила Булгакова

Prezentowana publikacja jest wydarzeniem wyjątkowym w skali światowej. Stanowi najbardziej aktualny i największy od wielu lat zbiór tekstów poświęconych rozmaitym aspektom pisarstwa Bułhakowa. Składa się z 69 artykułów, których autorami są uczeni – w tym najwybitniejsi bułhakolodzy – z 17 krajów świata

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF

Между Краковом, Римом и Москвой. Русская идея в новой Польше

Wydawnictwo Rosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego w Moskwie.

Pierwsza w Rosji książka Grzegorza Przebindy będąca zbiorem esejów i tekstów poświęconych dialogowi kultur i narodów rosyjskiego i polskiego.

Moskwa: Rossijskij Gosudarstwiennyj Gumanitarnyj Uniwersitiet, 2013.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF


Piekło z widokiem na niebo. Spotkania z Rosją 1999–2004

Wybór esejów, reportaży i studiów o kulturze i polityce rosyjskiej, publikowanych w latach 1999-2004 na łamach “Tygodnika Powszechnego”, “Znaku”, “Więzi”, “Rzeczypospolitej”, “Polityki” i “Gazety Wyborczej”. Bohaterami prac są zarówno wielcy pisarze i myśliciele Rosji XIX i XX stulecia (Dostojewski, Gogol, Sołowjow, Szałamow, Sołżenicyn i Jerofiejew), jak i politycy oraz dygnitarze religijni współczesnej Federacji Rosyjskiej (Putin, Aleksij II). Na szczególną uwagę zasługują rozważania o Janie Pawle II i jego kontaktach z prawosławiem, teksty o problemie czeczeńskim i kwestiach rosyjsko-ukraińskich.

Kraków: Znak, 2004.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF


Między Moskwą a Rzymem. Myśl religijna w Rosji XIX i XX wieku

Książka złożona z dwudziestu studiów opowiada o największych chrześcijańskich myślicielach Rosji XIX i XX stulecia. Mamy tu dyskusje z Europą i katolicyzmem, rosyjskie spory z Polską, Ukrainą i Żydami. Pośród bohaterów widzimy m.in. Piotra Czaadajewa, Włodzimierza Sołowjowa, Fiodora Dostojewskiego, Mikołaja Bierdiajewa, Aleksandra Sołżenicyna. Autor pisze także o Janie Pawle II i jego pasjonującej przygodzie z prawosławiem i myślą rosyjską.

Kraków: Universitas, 2003.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF


Większa Europa. Papież wobec Rosji i Ukrainy

Książka opowiada o wschodnich, prawosławnych i greckokatolickich fascynacjach Jana Pawła II, dziedzica najlepszych tradycji Rzeczypospolitej Obojga Narodów i kontynuatora Vaticanum Secundum. Jest to pasjonująca naukowa opowieść o śmiałej papieskiej wizji Europy od Atlantyku aż po Ural, której nieodłączną część stanowią Rosja z Ukrainą. Przez karty książki przewijają się  wielkie postaci kultury Ukrainy i Rosji, sowieccy urzędnicy i antysowieccy dysydenci, prawosławni patriarchowie  i greckokatoliccy metropolici, współtwórcy dziejów i kultury Polski, szczególnie tej tolerancyjnej wobec innych ludów i religii. Niewyczerpane źródło wiedzy o pontyfikacie Jana Pawła II i dwudziestowiecznych dziejów Kościoła w Rosji i na Ukrainie. 

Kraków: Znak, 2001
Nominacja do Nagrody im. Jana Długosza w 2002.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF


Kto jest kim w Rosji po 1917 roku

560 haseł osobowych autorstwa krakowskich rusycystów daje przegląd osobistości życia Rosji od 1917 roku – w czasie istnienia i po rozpadzie ZSRR. Czytelnik znajdzie tu Bunina obok Strawińskiego czy Marka Zacharowicza Szagała, zanim stał się światowej sławy artystą Chagallem, oraz osławionego Pawła Morozowa. Leksykon zestawia działaczy KGB, polityków, ludzi filmu, teatru, literatury, nauki, sztuki, muzyki i baletu, sportu, patriarchów prawosławnej Cerkwi. Po prostu: niezbędny, aby wiedzieć „kto jest kim w Rosji po roku 1917”, zwłaszcza że książkę aktualizowano aż do momentu wydania.

Kraków: Znak, 2000.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF


Zaułki Mistrza Wolanda

Obszerna opowieść o Rosji, przedstawiona w formie reportaży i szkiców podróżnych, rozmów, esejów, artykułów, recenzji, polemik i wspomnień pisanych w latach 1987-1999. Nieocenione źródło wiedzy zarówno o życiu codziennym Rosji w okresie wielkiego przełomu, jak i o kulturze duchowej Rosjan.

Kraków: Oficyna Literacka, 2000.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF


Od Czaadajewa do Bierdiajewa. Spór o Boga i człowieka w rosyjskiej myśli filozoficznej 1832–1922

 

Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1998. Nominacja do Nagrody im. Jana Długosza w 1999.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF


Mikołaj Czernyszewski. Późny wnuk Oświecenia

Jest to książka o wybitnej postaci życia intelektualnego i społecznego Rosji ubiegłego stulecia, Mikołaju Czernyszewskim (1826-1889). Postaci kluczowej dla tego nurtu, który w ZSRR określano mętnym terminem “demokracji rewolucyjnej”. Ten, w innym jeszcze radzieckim ujęciu, “socjalista utopijny” znacznie zyskiwał na “naukowości”, należąc do ścisłego zaplecza klasyków. Po pierwsze dlatego, iż uznawano go za nauczyciela Lenina, po wtóre zaś – sam Marks pod koniec życia nawiązywał do jego poglądów.

Katowice: Śląsk, 1996.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF


Włodzimierz Sołowjow wobec historii

Praca dotyczy twórczości filozofa uznawanego powszechnie za jednego z największych myślicieli Rosji wszech czasów. Rozdział pierwszy prezentuje świat idei epoki, w której Włodzimierzowi Sołowjowowi (1853-1900) przyszło żyć i tworzyć. Rozdział drugi został poświęcony krytycznej analizie jego myśli, rozdział trzeci jej znaczeniu praktycznemu w dziejach Rosji II połowy XIX wieku, a czwarty i ostatni stanowi próbę odpowiedzi na pytanie, na ile myśl Sołowjowa zachowała swą uniwersalistyczną aktualność u schyłku XX wieku.

Kraków: Arka, 1992.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF

Co Bóg polecił Putinowi

Kreml czuje się oblężoną twierdzą, boi się NATO u granic i barykad na ulicach Moskwy. A jednocześnie ideologom prezydenta marzy się wszechsłowiańskie imperium od Syberii po Konstantynopol.
Putina ciągnie w kierunku „Rosji we krwi skąpanej”. Ma na myśli coś w rodzaju chrztu poprzez krew, po to aby zapanowały dobro i sprawiedliwość

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF


Trzeci chrzest Rusi

Gospodarz Kremla już od kilku lat pragnie się przedstawić Rosjanom, Ukraińcom i Białorusinom jako człowiek „szczególnej wiary”. Uczciwych, ale niestety naiwnych prawosławnych zwodzi więc informacjami o swoim chrzcie i nawróceniu czy opowiada o„braterskiej religijności” Stalina.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF


Piąte imperium Putina

Wzorem dla Aleksandra Prochanowa, wpływowego prokremlowskiego intelektualisty, jest Korea Północna. Po powrocie z niej ogłosił, że odnalazł w Phenianie społeczeństwo idealne i władcę idealnego. Ubolewał nawet, iż samemu brakuje mu niekiedy jako staliniście cech koreańskich.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF


W Rosji jest jak w Afryce

Powiem rzecz straszną: Putin i jego drużyna są bardziej liberalni niż 80 procent narodu rosyjskiego. Oznacza to, że gdyby teraz zorganizowano zupełnie wolne wybory, to dopiero dostalibyśmy nacjonalistów i faszystów!

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF


Dymitr Bykow rozmraża Rosję

Wieczna zmarzlina zajmuje 25 procent terytorium całej kuli ziemskiej i 65 procent obszaru Rosji. Absolutny rekord głębokości zalegania zmarzliny odkryto w 1982 r. u źródeł wschodniosyberyjskiej rzeki Wiluj. Ziemia przemarzła tam do 1370 metrów. Ktoś niezorientowany mógłby powiedzieć, że to oszczerstwo i rusofobia.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF

ROSYJSKA IDEA

“What Is to Be done?” by Nikolai Chernyshevsky

Geneza powieści Co robić? jest ściśle powiązana z tym, w jaki sposób sam Czerny-szewski pojmował rolę literatury w procesie historycznym. Literatura, jego zdaniem, winna być pośredniczką między nauką a życiem, wypełniając poniekąd rolę „służki nauki i historii.” Artystyczna fabuła stanowiła zatem dla autora jedynie punkt wyjścia do demonstracji idei z zakresu etyki i ekonomii.

Pobierz PDF

Czytaj strona po stronie

 

 

 

Chaadaev – Father of Providentialism in Russia

 

 

 

Pobierz PDF

Czytaj strona po stronie

Dostoevsky on Immortality of the Soul

Artykuł stanowi próbę opisu światopoglądu rosyjskiego pisarza i myśliciela Fiodora Michajłowicza Dostojewskiego (1821–1881) w kontekście rozumienia przez niego nieśmiertelności duszy ludzkiej oraz raju pozaziemskiego w opozycji do ateistycznych i antyteistycznych ideologii Rosji drugiej połowy XIX wieku, w tym przede wszystkim „bezbożnego socjalizmu”.

Pobierz PDF

Czytaj strona po stronie

The Third Baptism of Rus

W artykule podjęto próbę opisu roli Patriarchatu Moskiewskiego, w szczególności aktualnego patriarchy Cyryla Gundiajewa i metropolity wołokołamskiego Hilariona, w procesie budowy ideowo-religijnych podstaw dla politycznego pochłonięcia ziem wschodniej i południowej Ukrainy przez Federację Rosyjską. Podczas gdy Putin odwołuje się w swych militarnych akcjach do tradycji politycznej Rosji carskiej oraz ZSRR, to hierarchowie cerkiewni zwracają przede wszystkim uwagę na religijno-narodową jedność Słowian Wschodnich (Rosjan, Białorusinów i Ukraińców), zapoczątkowaną chrztem w Rusi w Kijowie w 988 roku, dokonanym przez Włodzimierza I Wielkiego.

Pobierz PDF

Czytaj strona po stronie

Vladimir Solovevs Fundamental Philosophical Ideas

Grzegorz Przebinda, The reception of Vladimir Solov’ev’s thought in Germany and German-speaking countries, (1889-1953). In this article, we endeavor to describe the reception of the thought of the Russian philosopher Vladimir Solov’ev (1853-1900) in Germany and in German-speaking countries. As the subject is a vast one, we had to restrict ourselves to the period 1889-1953. Mention is made here of various University works, of books and articles devoted to Solov’ev that appeared in periodicals, and of discussions in the 1920’s and in the 1930’s. The 1945-1953 period appears as quite significant in the history of the reception of the philosopher’s thought since he prepared the ground for many current analytical works. Finally we note the lack of a German synthesis work on Solov’ev.

Pobierz PDF

Czytaj strona po stronie

Laccueil fait à la pensée de Vladimir Solov’ev en Allemange

Dans cet article, nous nous sommes efforce de montrer l’accueil fait à la pensée du philosophe russe Vladimir Solov’ev (1853-1900) en Allemagne et dans les pays germanophones. Compte tenu de l’ampleur du thème, nous avons dû nous limiter à la période 1889-1953. On mentionne ici les travaux universitaires les plus divers, ainsi que les livres et articles parus dans les périodiques sur Solov’ev, puis les polémiques des années 20 et 30. La période 1945-1953 est signalée comme très importante dans l’histoire de la réception de la pensée du philosophe dans la mesure où il a préparé le terrain pour quantité de travaux actuels d’ordre analytique. Enfin on évoque l’absence d’un ouvrage allemand de synthèse sur Solov’ev.

Pobierz PDF

Czytaj strona po stronie

ROSJANIE I POLACY

Katolickie tematy Andrzeja Walickiego

The aniele is about Andrzej Walicki’s book entitled Rlmia, Catholicism, and the Po/ish Ca11Se, published in the year 2002, and regarding the problem of the presence of Catholicism in Russian political reality and thought in the XIX and XX centuries. The author defends the thesis of an European Russia, explicite expresses sympathy towards the “ecumenical bringing together of nations and cultures” in the XXI cemury, and discards Samuel Huntington’s theory of the “inevitable clash of civilizations”. To establish a proper contrast, he submits to the ecumenical-Slavic thought of John Paul II: “I think, \vrites Walicki, that John Paul II represents a completely new approach. He reminds us that the separate traditions of \Vestern and Eastern Christianity get together in a ‘single vast tradition of a universal Church’ (Salvomm Apostoli, VII). In the same sense, he opposes to the iso-lation of Russia, does not easily agree to separate her of Europe and, w hat is more, to take advantage of the interna! divisions of Christianity to do so. On the contrary – he sketches a vision of an integral Europe, stemming from two traditions of Christianity, the Latin and the Eastern, breathing with two lungs – the Roman-Germanie and the Greek-Slavic”.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF

Ruś i jej święci w słowiańskim nauczaniu Jana Pawła II

Jan Paweł II podczas swych ponad stu pielgrzymek na wszystkie kontynenty świata zdołał odwiedzić tylko niedużą część przywołanej w tytule tego artykułu wschodniosłowiańskiej Rusi – ukraiński Kijów i ukraiński Lwów, podczas gdy jej rosyjska i białoruska przestrzeń nie otwarły swych drzwi dla papieża z Polski aż do końca.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF

 

The Rus and Their Saints in the Slavic Teaching of John Paul II. Between History and the Present Day

In over one hundred pilgrimages to all the continents of the world, John Paul II managed to visit only a small portion of the East Slavic Rus referred to in the title — Ukrainian Kiev and Ukrainian lvov — while the Russian and Belarussian space never opened their doors to the Pope from Poland.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF

 

Александр Ват о Солженицыне, нацизме и коммунизме

Среди польских писателей второй половины ХХ века, откликавшихся на творчество Александра Солженицы-на, особого внимания заслуживают Александр Ват (1900-1967) и Густав Герлинг-Грудзинский (1919-2000). Первый широко известен благодаря фундаментальной книге «Мой век», опубликованной в 1977 году в польском эмиграционном издательстве в Лондоне, второй – как автор автобиографического романа «Иной мир. Советские записки»

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF

 

Солженицын в Польше 1962-1989

Буквально на второй день после публикации в журнале «Новый мир» «Одного дня Ивана Денисовича» либеральный, по тогдашним меркам, варшавский еженедельник «Политика» («Polityka») начал печатать польский перевод этого солженицынского произведения, сделанный поэтом Витольдом Домбровским и его женой Ирэной Левандовской. Рассказ сразу стал сенсацией в кругах польской интеллигенции времён уходящей политической оттепели.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF

 

Творчество Солженицына злазами Герлинга-Грудзинского

В 1963–1969 годах Герлинг-Грудзинский написал о Солженицыне три обстоятельных статьи: «Егор и Иван Денисович», «Русский реализм» и «Час истины». В них он пытался сравнить первый опубликованный рассказ Солженицына с «Островом Сахалин» Чехова и рассуждал о полифоничности романов «В круге первом» и «Раковый корпус», тогда ещё не переведённых на польский язык.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF

 

Contra spem spero. Spotkania Herlinga z Szałamowem

Pierwsze poświadczone spotkanie polskiego pisarza-łagiernika, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego (1919–2000), z jego rosyjskim alter ego, Warłamem Szałamowem (1907–1982) – spotkanie oczywiście nieosobiste, ale dzięki słowu i literaturze – odbyło się w lutym–marcu 1971 roku, za sprawą wydawanego we Frankfurcie nad Menem rosyjskiego kwartalnika „Grani”

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF

 

Stroitiel Czudotwornyj: Szkice o literaturze rosyjskiej

Gdy wiosną 1990 roku, czyli wkrótce po europejskiej jesiennej „wiośnie ludów” AD 1989, z inspiracji Jana Pawła II odbyła się w Watykanie międzynarodowa konferencja historyków i filologów z Polski, Litwy, Białorusi i Ukrainy – a więc z tych czterech krajów, dziś niepodległych, które w latach 1569-1654 stanowiły Rzeczpospolitą Obojga Narodów – to Gospodarz sympozjum wyznał, że podczas inauguracji swego pontyfikatu modlił się po litewsku, białorusku, ukraińsku i polsku. Jerzy Kłoczowski przywołał niedawno tę wypowiedź Jana Pawła w kontekście współczesnym – gdy przypominał, że po niezwykłym dla świata roku 1989 powstała szansa, chyba po raz pierwszy w nowożytnych dziejach, aby Europa Środkowo-Wschodnia stała się wreszcie przestrzenią prawdziwego spotkania obu, wschodniej i zachodniej, połówek „Europy od Atlantyku po Ural”.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF

 

Historia obudzona metaforą… Andrzej Drawicz w “Tygodniku Powszechnym” (1982-1995)

Trzynastoletni okres współpracy Drawicza z „Tygodnikiem Powszechnym” rozpoczął się publikacją przekładu wiersza Bułata Okudżawy Zamek nadziei, nadesłanego do tygodnika jeszcze z obozu internowania w 1982 roku, a zakończył – w lipcu 1995 roku edycją eseju o sytuacji rosyjskiej prozy w okresie 1987-1995. Ten szkic, zatytułowany  A literatura daje sobie radę (o tym, co dzisiaj piszą w Rosji) był ostatnią publikacją Drawicza w „Tygodniku Powszechnym” – nadesłaną bowiem wkrótce potem recenzję redakcja odesłała autorowi z listem informującym, że ze względu na nową polityczną opcję dawnego współpracownika (praca u premiera Józefa Oleksego i poparcie w kampanii wyborczej Aleksandra Kwaśniewskiego) ,,Tygodnik Powszechny” zaprzestaje publikowania jego tekstów. W taki oto raczej nieoczekiwany sposób zakończył się kilkunastoletni okres współpracy Drawicza z „Tygodnikiem Powszechnym”, w sumie jedna z najciekawszych przygód polskiej rusycystyki ostatnich dwudziestu lat. Była to jednak zarazem wielka przygoda „Tygodnika Powszechnego” – któż w końcu jeszcze, prócz Drawicza, mógł Redakcji zapewnić przez okres kilkunastu lat tak wnikliwe studia o Rosji, jej kulturze i literaturze w czasach wielkiego i pełnego dramaturgii przełomu? Aby to wszystko napisać, trzeba było mieć silną wiarę, że „wszystko będzie jak należy” – Drawicz miał tę wiarę i umiał nią zarażać innych.

Pobierz PDF

LITERATURA


Sokrat iz Bierdiczewa – Zyzn i sudba Grossmana

Celem artykułu jest opisanie sylwetki twórczej Wasyla Grossmana (1905–1964), rosyjskiego Żyda urodzonego w Berdyczowie (obecnie Ukraina), który wszedł do historii jako autor dwóch powieści, mogących być uważanych za arcydzieła rosyjskiej literatury XIX i XX wieku. Pierwszy utwór — Wszystko płynie… — został napisany w latach 1955-1963, a drugi — Życie i los — po wieloletniej nad nim pracy został wreszcie ukończony w 1960. Ta ostatnia powieść, jeszcze niewydana, została natychmiast skonfiskowana przez KGB, a Michał Susłow, główny w owych czasach ideolog KPZR, poinformował Grossmana, że takie utwory jak Życie i los będą mogły być publikowane w ZSRR dopiero za 200 lat.

Czytaj strona po stronie

Pobierz PDF